Δημοσκοπήσεις και Δημοκρατία

Εισαγωγή — Το Παράδειγμα

Το ερώτημα που ψυχανάγκαζε την επιθυμητή απάντηση

Υπάρχουν στιγμές που ένα μόνο παράδειγμα αποκαλύπτει ολόκληρο το σύστημα. Η δημοσκόπηση για τα Τέμπη και άλλα που προβάλλονται στη συνέχεια είναι ένα τέτοιο παράδειγμα είναι αντιπροσωπευτικά μιας πάγιας, θεσμικά ανεξέλεγκτης πρακτικής.

Τεκμήριο — Δημοσκόπηση MARC/ANT1 (2023)

«Πού οφείλεται το σιδηροδρομικό δυστύχημα;» — Διατύπωση ερωτήματος με δύο επιλογές:

Ανθρώπινο λάθος σταθμάρχη

12,1%

Και άλλες ευθύνες που πρέπει να αναζητηθούν

87,0%

Πηγή: ANT1/MARC, δημοσιεύθηκε εν μέσω εθνικής τραγωδίας — antenna.gr

Το ερώτημα δεν ζητούσε γνώμη — διευκόλυνε τη σκέψη για να τη διαμορφώσει προς συγκεκριμένη κατεύθυνση. Ενώ οι οικογένειες μετρούσαν ακόμη νεκρούς, επιχειρούσε να κατανείμει και ταυτόχρονα να αμβλύνει την ευθύνη, διατυπώνοντας δύο επιλογές που δεν ήταν ισοδύναμες, ούτε ουδέτερες, ούτε επιστημονικά αποδεκτές.

Η πρώτη επιλογή εξατομίκευε την ευθύνη στον σταθμάρχη — το μεμονωμένο εργαζόμενο που διεκδίκησε πολιτικά και πήρε τη θέση για την οποία δεν είχε τα προσόντα. Η δεύτερη τη διέχεε σε αφηρημένες «άλλες ευθύνες». Το σύστημα, η πολιτική βούληση, οι θεσμικές παθογένειες — αυτά δεν εμφανίζονταν ως επιλογή. Δεν χρειαζόταν: το ερώτημα είχε ήδη αποκλείσει την απάντηση. Η εξέλιξη — η δίωξη κατά «τελευταίων τροχών της άμαξας» που βρίσκεται στην επικαιρότητα — δικαιώνει πλήρως την εκτίμηση.

Δεν χρειαζόταν να αποκλείσουν ρητά τη συστημική ευθύνη. Το ερώτημα την είχε ήδη σπεύσει να την αποκλείσει.

Η δημοσκόπηση αυτή δεν ήταν απλώς ηθικά αμφισβητήσιμη. Ήταν καθρέφτης ενός ισχύοντος θεσμικού πλαισίου που εξακολουθεί να παραμένει το ίδιο — με την ένταση του φαινομένου μόνο να αυξάνεται. Ήταν η καταστρατήγηση της απαγόρευσης υποβολής ερωτημάτων που «υπονοούν ή προϋποθέτουν συγκεκριμένη απάντηση». Μια καταστρατήγηση που κανένας νόμος την τιμωρεί μια και ο θεματοφύλακας της αυτορρύθμισης είναι το Διοικητικό Συμβούλιο μιας ιδιωτικής εταιρίας. Το αδύναμο σωστότερα ανύπαρκτο θεσμικό πλαίσιο παραβιάστηκε. Καμιά κύρωση επιβλήθηκε

Θεσμικό Πλαίσιο

Το αναποτελεσματικό - ανύπαρκτο σωστότερα - ιδιωτικό Θεσμικό Πλαίσιο

Δομή της Αγοράς

Οι Εταιρείες Δημοσκόπησης

Παραδοσιακά, οι προεκλογικές εκστρατείες νοούνταν ως σειρά δράσεων που πραγματοποιούνται από τους υποψηφίους για να εξασφαλίσουν την υποστήριξη των πολιτών. Η εικόνα αυτή έχει μεταβληθεί ριζικά. Κυρίαρχη δραστηριότητα έχει αναλάβει ο τρίπτυχος φορέας: τύπος — τηλεόραση/διαδίκτυο — εταιρείες δημοσκόπησης, και ο συνδυασμός τους όταν οι δεύτεροι αναθέτουν «σφυγμομετρήσεις» στους τρίτους.

Οι φορείς αυτοί επιτυγχάνουν μαζική διανομή συγκεκριμένων πληροφοριών με στόχο τη δημιουργία ρευμάτων κοινής γνώμης. Δίνοντας την εντύπωση ότι τα θέματα που προβάλλουν έχουν ευρεία υποστήριξη, δημιουργούν συμπεριφορά "αγέλης" — τα άτομα παραμελούν την προσωπική κρίση και υποτάσσονται στη βούληση της φαινομενικής πλειοψηφίας.

Χαρακτηριστικό είναι ότι ουδέποτε διατυπώθηκε στους ψηφοφόρους ερώτημα για την κυβερνητική πολιτική στα λιγνιτωρυχεία, τον πυρηνικό σταθμό, τα μνημόνια, την αξιοποίηση υδρογονανθράκων ή το περιβάλλον. Με αυτόν τον τρόπο, οι εταιρείες δημοσκόπησης αποφεύγουν να λογοδοτούν ενώ παράλληλα διευκολύνουν τους εντολείς τους — ΜΜΕ και κόμματα/κυβέρνηση.

Όπως περιγράφεται στην έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης (Strasbourg, 11 December 2020 Opinion No. 974/2019 CDL(2020)037 PRINCIPLES FOR A FUNDAMENTAL RIGHTS-COMPLIANT USE OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN ELECTORAL PROCESSES Approved by the Council of Democratic Elections at its 70th online meeting (10 December 2020) adopted by the Venice Commission at its 125th online Plenary Session (11-12 December 2020), «ο μικρός αριθμός πολύ ισχυρών ιδιωτικών φορέων που κατέχουν κυριολεκτικά τις λεωφόρους πληροφοριών έχουν εμπορικά συμφέροντα που τείνουν να συγκρούονται τόσο με τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα όσο και με τις εκλογικές αρχές».

ο Ν. 3603/2007 και τα κρίσιμα δομικά κενά του ...

Ο ν. 3603/2007 γεννήθηκε πριν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πριν από τον ΓΚΠΔ, πριν από τον DSA, πριν από την εποχή αλγοριθμικά ενισχυμένων δημοσκοπήσεων που δεν απλώς μετρούν — αλλά διαμορφώνουν κοινή γνώμη. Σήμερα είναι εντελώς ανεπαρκής και επικίνδυνος. Ανάλυση του θεσμικού κενού και πρόταση για σύγχρονο πλαίσιο εποπτείας. Το κενό είναι τετραπλό:

Κανονιστικό Κενό

Δεν υπάρχει ανεξάρτητη αρχή εποπτείας. Η ΕΕΔΕ (Εθνική Επιτροπή Δημοσκοπήσεων) στερείται εξουσίας επιβολής κυρώσεων και προληπτικού ελέγχου.

Η Ελλάδα παραμένει χωρίς λειτουργικό δημόσιο μηχανισμό εποπτείας δημοσκοπήσεων, καθώς η ΑΜΚΕ που προβλέπει ο Ν. 3603/2007 δεν συστάθηκε ποτέ και ο έλεγχος ασκείται αποκλειστικά από τον ΣΕΔΕΑ.

Τεχνολογικό Κενό

Ο νόμος δεν ρυθμίζει τις ψηφιακές δημοσκοπήσεις, τις push polls, τις online panels και τις δημοσκοπήσεις μέσω αλγορίθμων στόχευσης.

Κενό Ακεραιότητας

Δεν υπάρχει υποχρεωτικός προ-δημοσίευσης έλεγχος ερωτηματολογίου. Κανείς δεν επαληθεύει αν τα ερωτήματα είναι ουδέτερα πριν δημοσιευθούν.

Κενό Προστασίας Δεδομένων

Καμία σύνδεση με τον ΓΚΠΔ. Οι δημοσκοπήσεις συλλέγουν δεδομένα γνώμης χωρίς DPIA, χωρίς κώδικα δεοντολογίας εγκεκριμένο από την ΑΠΔΠΧ.

Τεχνητή Νοημοσύνη — Ν. 4961/2022

Ο νόμος που αποδεικνύει ότι το 2007 ανήκει σε άλλη εποχή

Η Ελλάδα εισήγαγε με τον ν. 4961/2022 — που ρυθμίζει θέματα τεχνητής νοημοσύνης — μια σειρά υποχρεώσεων που αντικατοπτρίζουν ακριβώς αυτό που λείπει από το δημοσκοπικό πλαίσιο: διαφάνεια, μητρώο, δεοντολογία, λογοδοσία. Η αντιδιαστολή είναι αποκαλυπτική. Όχι μόνο αγνόησε τον 3603/2007, αλλά αντίθετα μερίμνησε να αποκλείσει την εφαρμογή του στις εταιρίες δημοσκοπήσεων

Ν. 4961/2022 — Άρθρο 10 παρ. 1

Μητρώο Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης

Κάθε επιχείρηση ιδιωτικού τομέα που όμως συνιστά μόνο μεσαία ή μεγάλη οντότητα τηρεί, σε ηλεκτρονική μορφή, μητρώο των συστημάτων ΤΝ που χρησιμοποιεί είτε στο πλαίσιο κατάρτισης προφίλ καταναλωτών είτε στο πλαίσιο αξιολόγησης εργαζομένων ή συνεργαζόμενων φυσικών προσώπων.
- Η περιγραφή παραμέτρων λειτουργίας, δυνατοτήτων και τεχνικών χαρακτηριστικών
- Ο αριθμός και η ιδιότητα των φυσικών προσώπων που αφορά ή ενδέχεται να αφορά
- Τεχνικές πληροφορίες σχετικά με τον προμηθευτή ή εξωτερικούς συνεργάτες
- Η περίοδος λειτουργίας του συστήματος
- Τα μέτρα που λαμβάνονται για την ασφαλή λειτουργία

Ν. 4961/2022 — Άρθρο 10 παρ. 2 & 3

Πολιτική Δεοντολογικής Χρήσης Δεδομένων & Εταιρική Διακυβέρνηση

Κάθε επιχείρηση της παρ. 1 καταρτίζει και τηρεί πολιτική δεοντολογικής χρήσης δεδομένων, η οποία περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα, τις ενέργειες και τις διαδικασίες που εφαρμόζει σε θέματα δεοντολογίας δεδομένων κατά τη χρήση συστημάτων ΤΝ.
Κάθε επιχείρηση με τη μορφή ΑΕ που συντάσσει δήλωση εταιρικής διακυβέρνησης συμπεριλαμβάνει υποχρεωτικά σε αυτή πληροφορίες για την πολιτική δεοντολογικής χρήσης δεδομένων που εφαρμόζει.

Το κρίσιμο κενό: Ο νομοθέτης περιόρισε τις ρυθμίσεις αυτές μόνο στις μεσαίες και μεγάλες οντότητες — αφήνοντας εκτός τις μικρότερες εταιρείες δημοσκόπησης. Παράλληλα, δεν υπάρχει καμία αντίστοιχη υποχρέωση στον ν. 3603/2007, παρά το γεγονός ότι οι δημοσκοπικές εταιρείες χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ για στόχευση, ανάλυση και διάδοση αποτελεσμάτων. Η ρύθμιση της ΤΝ προχωρά — η ρύθμιση των δημοσκοπήσεων παραμένει στο 2007.

Είναι επιβεβλημένο πλέον να υπάρξουν ρυθμίσεις σχετικές αφενός με την υποχρεωτική ποικιλία ερωτημάτων και αφετέρου με την επιβολή συγκεκριμένων κανόνων λειτουργίας — ιδίως η απαγόρευση ανάθεσης εντολών στις επιχειρήσεις δημοσκόπησης από τις ραδιο-τυπο-διαδικτυακο-τηλεοπτικές επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν αποκτήσει ισχυρές θέσεις ρυθμιστών πρόσβασης που τους επιτρέπουν να επηρεάζουν το αποτέλεσμα εκλογικών διαδικασιών.

Διεθνής Συγκριτική Επισκόπηση Εποπτείας Δημοσκοπήσεων

Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν θεσπίσει Νομοθεσία την οποία επικαιροποιούν συνεχώς στην οποία ενσωματώνουν διεθνή πρότυπα και Αρχές (ICC/ESOMAR/WAPOR) και λειτουργούν ανεξάρτητους ή ημιδημόσιους οργανισμούς που παρακολουθούν τις τεχνολογικές εξελίξεις και προστατεύουν τη δημοκρατική διαδικασία. Ισχυρές επαγγελματικές ενώσεις, ανεξάρτητες αρχές (Γαλλία), υποχρεωτική διαφάνεια μεθοδολογίας, κυρώσεις και προσαρμόζονται συνεχώς στην ψηφιακή εποχή.

Γαλλία – Commission des Sondages

Ανεξάρτητος δημόσιος οργανισμός (νόμος 1977, αναθεωρήσεις 2002–2017).
Ελέγχει μεθοδολογία, δείγματα, στάθμιση, διαφάνεια.
Εκδίδει δημόσια πορίσματα και ανακοινώσεις.
Μπορεί να απαιτήσει διορθώσεις ή αποσύρσεις δημοσκοπήσεων.
Παρακολουθεί τις τεχνολογικές εξελίξεις (AI, big data, ψηφιακή διάδοση).

Ιταλία – AGCOM (Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni)

Η AGCOM έχει ρητή αρμοδιότητα εποπτείας δημοσκοπήσεων (Legge 249/1997).
Υποχρεωτική κατάθεση όλων των δημοσκοπήσεων σε δημόσιο μητρώο.
Δημοσίευση πλήρους τεχνικού φακέλου (μεθοδολογία, δείγμα, στάθμιση).
Επιβολή προστίμων και κυρώσεων σε εταιρίες και ΜΜΕ.
Απαγόρευση δημοσίευσης 15 ημέρες πριν τις εκλογές, με ενεργή επιτήρηση.

Ισπανία – CIS & Junta Electoral Central (JEC)

Το CIS (Centro de Investigaciones Sociológicas) λειτουργεί ως δημόσιος φορέας παραγωγής και ελέγχου δημοσκοπήσεων.
Η JEC επιβλέπει την ορθή δημοσίευση και επιβάλλει κυρώσεις.
Υποχρεωτική δημοσιοποίηση πλήρους τεχνικής τεκμηρίωσης.
Ειδικό καθεστώς για δημοσκοπήσεις που επηρεάζουν εκλογικές διαδικασίες.

Ολλανδία – CvdM (Commissariaat voor de Media)

Ανεξάρτητη αρχή εποπτείας ΜΜΕ με αρμοδιότητα στις δημοσκοπήσεις.
Υποχρεωτική διαφάνεια μεθοδολογίας και χρηματοδότησης.
Εφαρμογή NIPO Standards (εθνικά πρότυπα ποιότητας).
Δημόσια πρόσβαση σε τεχνικά στοιχεία και ελέγχους.

Ηνωμένο Βασίλειο – British Polling Council (BPC)

Ανεξάρτητος οργανισμός αυτορρύθμισης με υποχρεωτική διαφάνεια.
Υποχρεωτική δημοσιοποίηση όλων των τεχνικών στοιχείων κάθε δημοσκόπησης.
Κώδικας διαφάνειας που επιβάλλει λεπτομερή αποκάλυψη μεθοδολογίας, στάθμισης και χρηματοδότησης.
Δημόσια πρόσβαση σε όλα τα datasets και τεχνικά αρχεία.
Συνεργασία με Ofcom για ζητήματα παραπληροφόρησης και δημοσιεύσεων στα ΜΜΕ.

Γερμανία – ADM (Arbeitskreis Deutscher Markt- und Sozialforschungsinstitute)

Εθνικό πρότυπο ποιότητας για έρευνες αγοράς και δημοσκοπήσεις.
Αυστηρές τεχνικές προδιαγραφές για δειγματοληψία, στάθμιση και διαφάνεια.
Υποχρεωτική συμμόρφωση με τον κώδικα ESOMAR και τον γερμανικό κώδικα δεοντολογίας.
Εποπτεία από το Συμβούλιο Δεοντολογίας (Rat der Deutschen Markt- und Sozialforschung).
Δυνατότητα επιβολής κυρώσεων και δημόσιων ανακοινώσεων για παραβάσεις.

Ηνωμένες Πολιτείες – AAPOR (American Association for Public Opinion Research)

Η AAPOR εφαρμόζει την “Transparency Initiative”, το αυστηρότερο διεθνώς πλαίσιο διαφάνειας.
Υποχρεωτική δημοσιοποίηση 16 τεχνικών στοιχείων για κάθε δημοσκόπηση.
Δημόσια καταγραφή παραβάσεων και κυρώσεων.
Εποπτεία από ανεξάρτητες επιτροπές δεοντολογίας.
Εξειδικευμένες οδηγίες για AI, big data, online panels και συνθετικά δεδομένα.

Συνοπτικός Πίνακας Διεθνών Μοντέλων

Χώρα	Φορέας	Τύπος	Αρμοδιότητες
Γαλλία	Commission des Sondages	Ημιδημόσιος, ανεξάρτητος	Έλεγχος μεθοδολογίας, διορθώσεις, δημόσια πορίσματα
Ιταλία	AGCOM	Ανεξάρτητη αρχή	Μητρώο, κυρώσεις, πλήρης τεχνική διαφάνεια
Ισπανία	CIS + JEC	Δημόσιος φορέας + εκλογική αρχή	Έλεγχος δημοσίευσης, κυρώσεις, τεχνική τεκμηρίωση
Ολλανδία	CvdM	Ανεξάρτητη αρχή ΜΜΕ	Διαφάνεια, πρότυπα ποιότητας, δημόσιοι έλεγχοι
Ηνωμένο Βασίλειο	British Polling Council (BPC)	Ανεξάρτητος οργανισμός αυτορρύθμισης	Υποχρεωτική διαφάνεια, δημοσίευση τεχνικών στοιχείων, συνεργασία με Ofcom
Γερμανία	ADM + Συμβούλιο Δεοντολογίας	Εθνικό πρότυπο ποιότητας	Τεχνικές προδιαγραφές, δεοντολογία, κυρώσεις για παραβάσεις
ΗΠΑ	AAPOR (Transparency Initiative)	Επιστημονικός οργανισμός διαφάνειας	Υποχρεωτική δημοσιοποίηση 16 τεχνικών στοιχείων, δημόσιες κυρώσεις
Ελλάδα	ΑΜΚΕ 3603/2007 / ΣΕΔΕΑ	Ιδιωτικός, ενδοκλαδικός	Η Ελλάδα, αντίθετα, είναι μία από τις 2–3 πιο ανεπαρκώς ρυθμισμένες χώρες της ΕΕ στο θέμα δημοσκοπήσεων και media pluralism, με αναχρονιστικό νόμο, χωρίς εποπτεία, χωρίς δεοντολογία και χωρίς ψηφιακή προσαρμογή - Καμία δημόσια εποπτεία · και με εκχώρηση του ζωτικού αυτού τομέα στην ιδιωτική αυτορρύθμιση με καταστροφικά για τη δημοκρατία αποτελέσματα

Συνέπειες της Αδιαφάνειας και της Έλλειψης Θεσμικού Πλαισίου

Η ελληνική αγορά δημοσκοπήσεων λειτουργεί χωρίς ανεξάρτητο δημόσιο μηχανισμό εποπτείας. Ο Ν. 3603/2007 προέβλεψε τη σύσταση μιας ειδικής ΑΜΚΕ για τον έλεγχο της αξιοπιστίας των δημοσκοπήσεων, όμως η εταιρεία που δημιουργήθηκε για τον σκοπό αυτό – η Ελεγκτική Εταιρεία Δημοσκοπήσεων και Ερευνών Κοινής Γνώμης – ιδρύθηκε και ελέγχθηκε σχεδόν αποκλειστικά από τον κλαδικό σύλλογο ΣΕΔΕΑ.

1. Αρχική σύσταση και έλεγχος από τον ΣΕΔΕΑ

Η εταιρεία συνεστήθη, ως ΑΜΚΕ το 2007 από τον ΣΕΔΕΑ (Σύλλογο Εταιριών Δημοσκόπησης και Έρευνας Αγοράς),
την εταιρεία Public Issue,
και αργότερα την Data Research & Consulting.

Το καταστατικό της ΑΜΚΕ ( πηγή ) αναφέρει μόνο τα αρχικά ποσοστά συμμετοχής:

97% ΣΕΔΕΑ
1,5% Public Issue
1,5% Data Research & Consulting

Σε καμία από τις επτά μεταγενέστερες τροποποιήσεις δεν αναφέρεται αλλαγή των ποσοστών. Η σημερινή μετοχική σύνθεση παραμένει αδιαφανής.

Αυτό σημαίνει ότι το αρχικό ποσοστό ελέγχου παραμένει το μόνο επίσημα καταγεγραμμένο.

2. Απουσία διαφάνειας ως προς τη σημερινή μετοχική σύνθεση

Παρά το γεγονός ότι ο Σύλλογος ΣΕΔΕΑ εμφανίζεται ως ιδρυτής και κάτοχος του 97%, στη δημόσια σελίδα του ΣΕΔΕΑ (Μέλη) δεν εμφανίζεται καμία αναφορά στην ΑΜΚΕ ούτε στη συμμετοχή του ΣΕΔΕΑ σε αυτή. Η απουσία αυτή δημιουργεί ένα κενό πληροφόρησης σχετικά με το ποιος ελέγχει σήμερα τον θεσμικό μηχανισμό που προβλέπει ο νόμος.

Ενδεικτικά:

3. Σύνδεση με MRB και σύγκρουση συμφερόντων

Από δημόσιες πηγές προκύπτει ότι ο διαχειριστής της ΑΜΚΕ μέχρι το 2028 είναι ο Δημήτριος Μαύρος (του Γεωργίου), πρόσωπο συνδεδεμένο με τον χώρο των δημοσκοπήσεων και με την εταιρεία MRB Hellas. Βιογραφικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν τη σύνδεση αυτή δημοσιεύονται εδώ: thebest.gr.

Η MRB, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου, έχει πρόσφατα βρεθεί σε διαδικασία εξυγίανσης, γεγονός που αναδεικνύει την ευαλωτότητα της αγοράς όταν δεν υπάρχει ανεξάρτητη εποπτεία: periodista.gr.

Δημοσιεύματα που Προβληματίζουν – Το Μοτίβο Στρεβλώσεων στο Ελληνικό Μοντέλο Δημοσκοπήσεων

Η συσσώρευση δημοσιευμάτων που αφορούν την ίδια εταιρία δημοσκοπήσεων, τη MARC, δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία και τη θεσμική επάρκεια του ελληνικού μοντέλου εποπτείας. Τα περιστατικά αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένα γεγονότα, αλλά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο αδιαφάνειας, απουσίας ελέγχου και ενδοκλαδικής αυτορρύθμισης.

1. Έρευνα για εικονικά τιμολόγια (ΥΕΔΔΕ Αττικής)

Σύμφωνα με το in.gr, η MARC ελέγχεται για 29 εικονικά τιμολόγια συνολικής αξίας 239.194 €, τα οποία εκδόθηκαν από χωματουργική εταιρεία χωρίς προσωπικό και χωρίς δυνατότητα εκτέλεσης ερευνών: in.gr .

2. Σύνδεση με το δίκτυο Krikel

Η ίδια χωματουργική εταιρεία είχε εκδώσει εικονικά τιμολόγια εκατομμυρίων προς την Krikel, εταιρεία που βρίσκεται στο επίκεντρο του σκανδάλου υποκλοπών. Η εμπλοκή της MARC στο ίδιο δίκτυο συναλλαγών ενισχύει τις ανησυχίες για την ακεραιότητα του κλάδου.

3. Συμμετοχή στο κυβερνητικό Alitheia Forum

Παρά την εκκρεμή έρευνα, η MARC συμμετείχε στο κυβερνητικό συνέδριο Alitheia Forum για τα fake news, παρουσιάζοντας έρευνα για την παραπληροφόρηση. Η αντίφαση αυτή αναδεικνύει την απουσία θεσμικών φίλτρων: thefaq.gr .

4. Πλήθος δημοσιευμάτων που αφορούν την ίδια εταιρία

Μια απλή αναζήτηση στο Google εμφανίζει δεκάδες δημοσιεύματα που αφορούν τη MARC, τον επικεφαλής της και τις δημοσκοπήσεις της: Google Search .

Το πλήθος και η φύση των δημοσιευμάτων αυτών ενισχύουν την εικόνα ενός κλάδου που λειτουργεί χωρίς επαρκή θεσμική εποπτεία, χωρίς διαφάνεια και χωρίς μηχανισμούς λογοδοσίας.

Συγκριτικό Πλαίσιο

Ελλάδα έναντι ΕΕ — Η πιο ανεξέλεγκτη αγορά

Πεδίο	Ελλάδα	ΕΕ — Γενική Εικόνα
Νομικό πλαίσιο	Ν. 3603/2007 — αναχρονιστικός, προ-ψηφιακός, ανεφάρμοστος	Γαλλία, Πορτογαλία, Ιταλία: νεότερα πλαίσια
Εποπτική αρχή	ΕΕΔΕ χωρίς κυρωτικές αρμοδιότητες	Γαλλία: Commission des Sondages με πλήρεις εξουσίες
Υποχρεωτική δημοσίευση μεθοδολογίας	Μερικώς — χωρίς κυρώσεις	Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Σκανδιναβικές: πλήρης διαφάνεια
Ενσωμάτωση ICC/ESOMAR	Όχι — ούτε ως soft law	Γερμανία ADM, Ολλανδία MOA, Σκανδιναβικές
Κυρώσεις για παραπλανητικές δημοσκοπήσεις	Ουσιαστικά καμία	Γαλλία: αυστηρές κυρώσεις
Ρύθμιση ψηφιακών δημοσκοπήσεων	Καμία πρόβλεψη	Soft law + DSA σε πολλές χώρες
Σύνδεση με GDPR	Ανεπαρκής — χωρίς DPIA, χωρίς κώδικα ΑΠΔΠΧ	Γερμανία, Ολλανδία: GDPR-aligned κώδικες
Διαφάνεια χρηματοδότησης	Όχι υποχρεωτική	Γαλλία, Πορτογαλία: υποχρεωτική
Media Pluralism (MPM)	Υψηλός κίνδυνος — χειρότερες θέσεις στην ΕΕ	Πλειοψηφία χωρών: μεσαίος κίνδυνος
Συνολική εικόνα	Η πιο ανεξέλεγκτη αγορά δημοσκοπήσεων στην ΕΕ	Μερικώς εκσυγχρονισμένα πλαίσια, ισχυρή αυτορρύθμιση

Πηγές: Νομικά πλαίσια κρατών-μελών · Media Pluralism Monitor · ICC/ESOMAR · WAPOR · Συμβούλιο ΕΕ

6. Συμπεράσματα. Συστημικός κίνδυνος: Υποβολή του εκλογικού κοινού

Η απουσία ανεξάρτητου θεσμικού πλαισίου και η αδιαφάνεια ως προς τη λειτουργία και τη μετοχική σύνθεση της ΑΜΚΕ οδηγούν σε ένα περιβάλλον όπου ο κλάδος των δημοσκοπήσεων ελέγχει τον εαυτό του. Αυτό δημιουργεί στρεβλώσεις, υπονομεύει την αξιοπιστία των δημοσκοπήσεων και καθιστά την Ελλάδα μοναδική περίπτωση στην Ευρώπη χωρίς ανεξάρτητο μηχανισμό εποπτείας.

4. Θεσμικές στρεβλώσεις που προκύπτουν από την αδιαφάνεια

Ο κλάδος ελέγχει τον εαυτό του: ο ΣΕΔΕΑ ίδρυσε και έλεγξε την ΑΜΚΕ που υποτίθεται ότι τον ελέγχει.
Απουσία δημόσιας εποπτείας: το ΕΣΡ δεν αναφέρεται πουθενά στο καταστατικό και δεν λαμβάνει πορίσματα.
Αδιαφάνεια στη μετοχική σύνθεση: δεν υπάρχουν νεότερα στοιχεία για το ποιος κατέχει σήμερα το 97%.
Σύγκρουση συμφερόντων: ο διαχειριστής της ΑΜΚΕ προέρχεται από εταιρία που παράγει δημοσκοπήσεις.
Κίνδυνος στρεβλώσεων: η έλλειψη θεσμικού πλαισίου επιτρέπει σύγχυση ρόλων, πολιτικές παρεμβάσεις και κρίσεις αξιοπιστίας.

Η συσσώρευση περιστατικών που αφορούν εταιρείες δημοσκοπήσεων δημιουργεί εύλογη ανησυχία για την υποβολή του εκλογικού σώματος μέσω ανακριβών ή μεροληπτικών δημοσκοπήσεων. Η διεθνής βιβλιογραφία έχει τεκμηριώσει ότι οι δημοσκοπήσεις μπορούν να επηρεάσουν την εκλογική συμπεριφορά μέσω:

bandwagon effect (τάση προς τον «νικητή»),
underdog effect (συσπείρωση υπέρ του «αδικημένου»),
strategic voting (στρατηγική ψήφος βάσει προβλέψεων),
agenda setting (διαμόρφωση θεματολογίας).

Σε ένα περιβάλλον χωρίς ανεξάρτητο έλεγχο, οι στρεβλώσεις αυτές μπορούν να επηρεάσουν την εκλογική διαδικασία και να δημιουργήσουν υπόνοιες για νοθεία μέσω υποβολής — όχι στην κάλπη, αλλά στην αντίληψη του εκλογικού σώματος.

7. Ανάγκη άμεσης νομοθετικής πρωτοβουλίας

Ενόψει των επικείμενων εκλογών, η ανάγκη για άμεση νομοθετική παρέμβαση είναι επιτακτική. Η Ελλάδα παραμένει η μόνη χώρα στην Ευρώπη όπου ο έλεγχος των δημοσκοπήσεων είναι 100% ιδιωτικός και ενδοκλαδικός. Η θέσπιση ανεξάρτητου εποπτικού φορέα, κατά τα πρότυπα της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Ισπανίας, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την προστασία της δημοκρατικής διαδικασίας.

Την αναγκαιότητα επιβεβαιώνει και το γεγονός, ότι η Ελλάδα είναι ουραγός στον τομέα της πολυφωνίας. Σύμφωνα με το Media Pluralism Monitor 2025 , η Ελλάδα, έχει υψηλό κίνδυνο στην πολιτική ανεξαρτησία των ΜΜΕ, έχει υψηλό κίνδυνο στη συγκέντρωση ιδιοκτησίας, έχει μεσαίο προς υψηλό κίνδυνο στη διαφάνεια. Σύμφωνα με το Media Pluralism Monitor της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα έχει από τους υψηλότερους κινδύνους στην ΕΕ σε πολιτική ανεξαρτησία των ΜΜΕ, από τις υψηλότερες συγκεντρώσεις ιδιοκτησίας, από τις χαμηλότερες διασφαλίσεις διαφάνειας, από τις ισχυρότερες σχέσεις πολιτικής–ΜΜΕ.

Επισυνάπτονται σ' αυτή την εργασία αρχικά σχέδια, Αιτιολογικής Έκθεσης και Μελέτης Ανάλυσης Αντικτύπων

Συνιστάται ο αναγνώστης να επιβεβαιώνει τις πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές.

Κρίσιμο Συμπέρασμα

Η Ελλάδα αποτελεί μοναδική, θλιβερή κι επικίνδυνη εξαίρεση στην Ευρώπη η εποπτεία των δημοσκοπήσεων είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Ο Ν. 3603/2007 περιορίστηκε στο να προβλέΨει έναν ιδιωτικό μηχανισμό (ΑΜΚΕ) αντίθετα με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες που όπως δείχθηκε διαθέτουν λειτουργικούς, ανεξάρτητους, ημιδημόσιους οργανισμούς που εφαρμόζουν επικαιροποιημένη νομοθεσία, παρακολουθούν τις τεχνολογικές εξελίξεις και προστατεύουν τη δημοκρατική διαδικασία.

Πρόταση Αναμόρφωσης

Σύγχρονος νόμος: τέσσερις άξονες

Η κατάργηση του ν. 3603/2007 και η θέσπιση νέου νόμου με ουσιαστική διαβούλευση και εκτίμηση αντικτύπου πρέπει να στηριχθεί σε τέσσερις άξονες. Παράλληλα, οι ρυθμίσεις του Άρθρου 10 ν. 4961/2022 πρέπει να μεταφερθούν άμεσα ως υποχρεώσεις όλων των εταιρειών δημοσκόπησης — ανεξαρτήτως μεγέθους.

Ανεξάρτητη Αρχή Εποπτείας Δημοσκοπήσεων

Με εξουσία προληπτικού ελέγχου ερωτηματολογίων, επιβολής κυρώσεων και δημόσιας λογοδοσίας· σε συνεργασία με την ΑΠΔΠΧ για τα ζητήματα ΓΚΠΔ.

Υποχρεωτική Εφαρμογή ICC/ESOMAR & WAPOR

Ως ελάχιστων κανονιστικών προτύπων — όχι εθελοντικών κωδίκων· με κώδικα δεοντολογίας εγκεκριμένο από την ΑΠΔΠΧ κατά το Άρθρο 40 ΓΚΠΔ.

Ψηφιακή Διάσταση — DSA / ΓΚΠΔ / ΤΝ

Υποχρεωτική DPIA για δημοσκοπήσεις πολιτικού περιεχομένου· διαφάνεια αλγορίθμων διάδοσης· απαγόρευση push polls σε εκλογικές περιόδους· μητρώο ΤΝ ανεξαρτήτως μεγέθους επιχείρησης (επέκταση ν. 4961/2022 Άρθρο 10).

Εκπαιδευτική Διάσταση

Υποχρεωτική δημοσίευση μεθοδολογικής κάρτας με κάθε δημοσκόπηση — δείγμα, μέθοδος, χρηματοδότης, ακριβής διατύπωση ερωτημάτων. Εργαλείο καταπολέμησης στατιστικού και ψηφιακού αναλφαβητισμού.

Σε κάθε περίπτωση, η υφιστάμενη νομοθετική πρόβλεψη 15ημέρου πριν τις εκλογές πρέπει να εφαρμοστεί — και να απαγορευθεί αποτελεσματικά η διεξαγωγή οποιασδήποτε δημοσκόπησης εντός αυτής της περιόδου.

Σε Επόμενο Άρθρο

Δημοσκοπήσεις ως Public Consultation — η ευρύτερη διάσταση

Η παρούσα ανάλυση εστιάζει στην εποπτεία των δημοσκοπήσεων ως αυτόνομου θεσμού. Υπάρχει όμως μια ευρύτερη διάσταση που απαιτεί χωριστή αντιμετώπιση:

Ανακοίνωση — Επόμενο Άρθρο

Δημοσκοπήσεις και Public Consultation: Τι μαθαίνουμε από τον ΟΟΣΑ

Οι δημοσκοπήσεις εντάσσονται στο ευρύτερο σύστημα διαβούλευσης του κοινού (public consultation) — ένα πεδίο όπου ο ΟΟΣΑ έχει αναπτύξει εκτεταμένες πρωτοβουλίες και πλαίσια αξιολόγησης. Σε επόμενο άρθρο θα εξετάσουμε τι μαθαίνει η Ελλάδα από τα OECD Good Practice Principles for Public Engagement, πώς οι push polls αντιτίθενται θεμελιακά στις αρχές του deliberative democracy, και ποιες χώρες έχουν ενσωματώσει τα διεθνή πρότυπα διαβούλευσης στις εθνικές τους νομοθεσίες.

Αναφορές & Πηγές

Δημοσκόπηση ANT1/MARC για τα Τέμπη: antenna.gr
ICC/ESOMAR International Code: iccwbo.org
WAPOR Code of Ethics: wapor.org
Συμβούλιο της Ευρώπης, Έκθεση 974/2019 — Εκλογικές Διαδικασίες & ΤΝ
Ν. 4961/2022 — Τεχνητή Νοημοσύνη, Άρθρο 10 (ΦΕΚ Α΄ 146/27.7.2022)
Ν. 3603/2007 — Δημοσκοπήσεις (ΦΕΚ Α΄ 180)
Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 — Digital Services Act, Άρθρο 39
ΓΚΠΔ / Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 — Άρθρα 5, 6, 13, 40
Media Pluralism Monitor 2023 — Greece Report